شهریور ۱۳۲۰؛ یادآوری یک واقعیت تاریخی برای سلطنتطلبان/ وقتی متحد دیروز، پادشاه را برکنار کرد
سیریک- شهریور ۱۳۲۰ یکی از نقاط عطف تاریخ معاصر ایران است؛ مقطعی که نشان داد اتکا به قدرتهای خارجی نهتنها تضمینی برای بقای حاکمیت نیست، بلکه میتواند به سریعترین شکل ممکن به خلع، تحقیر و تبعید منجر شود. واقعیتی که امروز نیز، با مرور تحولات جهانی و رفتار قدرتهای سلطهگر، قابل بازخوانی و تحلیل است.
پایگاه خبری تحلیلی آذینی- مختار رحیمی: در سوم شهریور ۱۳۲۰ و همزمان با اشغال ایران توسط نیروهای متفقین، رضاخان پهلوی که سالها با حمایت مستقیم انگلیس به قدرت رسیده بود، تحت فشار همان قدرتها مجبور به کنارهگیری شد. اسناد تاریخی بهروشنی نشان میدهد که تصمیم برکناری رضاخان نه در تهران، بلکه در پایتختهای خارجی گرفته شد؛ جایی که منافع قدرتهای بزرگ ایجاب میکرد مهرهای که زمانی مفید بود، کنار گذاشته شود.
رضاخان پس از خلع، ابتدا تحت کنترل نیروهای بیگانه قرار گرفت و سپس به تبعیدی تحقیرآمیز فرستاده شد؛ سرنوشتی که نشان داد «پادشاه وابسته» در بزنگاهها هیچ اختیاری از خود ندارد و با یک تصمیم خارجی، از تخت به تبعید منتقل میشود.
این تجربه تاریخی، امروز برای جریانهای سلطنتطلب که همچنان دل به حمایت آمریکا و غرب بستهاند، واجد پیامهای روشنی است. رفتار قدرتهای بزرگ در دهههای اخیر نشان داده که منطق آنها تغییری نکرده است؛ حمایتها مقطعی، ابزاری و کاملاً مشروط به تأمین منافع خودشان است.
“بله در شهریور ۱۳۲۰ امریکا دقیقا شبیه کاری که دیشب در ونزوئلا انجام داد، پادشاه ایران رو دستگیر، خلع و تبعید کرد”
نمونههای معاصر در آمریکای لاتین، خاورمیانه و سایر نقاط جهان بهوضوح نشان میدهد که آمریکا و متحدانش در صورت تغییر معادلات، بدون تردید نزدیکترین متحدان خود را نیز قربانی میکنند. آنچه اخیراً در ونزوئلا رخ داد و نحوه مواجهه واشنگتن با حاکمیتها و چهرههای سیاسی وابسته، شباهت معناداری با همان الگوی تاریخی دارد؛ الگویی که در آن «وابستگی»، پایان خوشی ندارد.
تحلیل شهریور ۱۳۲۰ تنها یک بازخوانی تاریخی نیست، بلکه هشداری سیاسی برای امروز است؛ هشداری که میگوید استقلال، اتکای به مردم و تصمیمگیری بومی، تنها راه ماندگاری یک نظام سیاسی است. تجربه رضاخان بهعنوان پادشاهی که با حمایت خارجی آمد و با اراده خارجی رفت، سندی انکارناپذیر در تاریخ ایران است.
از این منظر، یادآوری این مقطع تاریخی میتواند پاسخی روشن به روایتسازیهای جریان سلطنتطلب باشد؛ جریانی که یا تاریخ را نخوانده است یا عامدانه میکوشد وابستگی را بهعنوان راهحل آینده ایران بزک کند، در حالی که تاریخ، بارها هزینه سنگین این انتخاب را به ملت ایران نشان داده است.
یاداشت/ فعال رسانه؛ مختار رحیمی
